Τι είναι η σπιρομέτρηση και πώς να προετοιμαστείτε

Η σπιρομέτρηση είναι η πιο σημαντική, η πιο απλή και — δυστυχώς — η πιο υποχρησιμοποιούμενη εξέταση στην πνευμονολογία. Διαρκεί λίγα λεπτά, δεν είναι επώδυνη, δεν χρειάζεται ένεση και δίνει αξιόπιστες, αντικειμενικές πληροφορίες για τη λειτουργία των πνευμόνων που καμία άλλη εξέταση — ούτε καν η αξονική τομογραφία — δεν δίνει.

Τι μετρά η σπιρομέτρηση

Δύο κύρια πράγματα: πόσος αέρας μπορεί να μπει και να βγει από τους πνεύμονες, και πόσο γρήγορα μπορείτε να τον εκπνεύσετε. Από αυτά παράγονται τρεις βασικές παράμετροι:

• FVC (Forced Vital Capacity) — η συνολική ποσότητα αέρα που εκπνέετε με μια βαθιά εκπνοή. Σχετίζεται με τον όγκο των πνευμόνων.
• FEV1 (Forced Expiratory Volume in 1 second) — ο όγκος που εκπνέετε με δύναμη στο πρώτο δευτερόλεπτο. Σχετίζεται με την ταχύτητα της ροής, και άρα με την κατάσταση των αεραγωγών.
• Λόγος FEV1 / FVC — το πιο διαγνωστικό στοιχείο. Δείχνει αν υπάρχει απόφραξη.

Τι αποκαλύπτει το αποτέλεσμα

Με βάση το πρότυπο των τριών παραμέτρων, διακρίνουμε τέσσερα μοτίβα:

• Φυσιολογική σπιρομέτρηση — όλες οι παράμετροι εντός φυσιολογικών ορίων (συνήθως ≥ 80% του προβλεπόμενου).
• Αποφρακτικό πρότυπο — μειωμένος λόγος FEV1/FVC (< 0,70 ή κάτω από το κατώτερο όριο του φυσιολογικού). Συμβατό με άσθμα ή ΧΑΠ.
• Περιοριστικό πρότυπο — μειωμένο FVC με φυσιολογικό λόγο. Υποψία διάμεσης πνευμονοπάθειας ή νευρομυϊκής πάθησης· χρειάζεται περαιτέρω εκτίμηση με ολόσωμη πληθυσμογραφία.
• Μικτό πρότυπο — συνύπαρξη αποφρακτικών και περιοριστικών στοιχείων.

Σε αποφρακτικό πρότυπο, ακολουθεί συνήθως δοκιμασία αναστρεψιμότητας — επανάληψη της σπιρομέτρησης 15 λεπτά μετά τη χορήγηση εισπνεόμενου βρογχοδιασταλτικού. Σημαντική βελτίωση (αύξηση FEV1 ≥ 12% και ≥ 200 mL) υποστηρίζει τη διάγνωση άσθματος.

Πώς γίνεται η εξέταση

Καθίσετε αναπαυτικά. Φοράμε μια μύτη-κλιπ ώστε να αναπνέετε μόνο από το στόμα. Παίρνετε μια βαθιά αναπνοή — όσο πιο βαθιά γίνεται — και έπειτα φυσάτε με όλη σας τη δύναμη μέσα στο σπιρόμετρο, διατηρώντας τη ροή για τουλάχιστον έξι δευτερόλεπτα. Επαναλαμβάνεται τρεις έως οκτώ φορές μέχρι να επιτευχθούν δύο αξιόπιστες, αναπαραγώγιμες προσπάθειες, σύμφωνα με τα κριτήρια ATS/ERS.

Όλη η εξέταση διαρκεί συνήθως δέκα έως δεκαπέντε λεπτά. Είναι κουραστική στιγμιαία αλλά απολύτως ασφαλής. Σε σπάνιες περιπτώσεις (πρόσφατο εμφραγμα, ανεύρυσμα, πρόσφατο εγκεφαλικό, πνευμοθώρακας, εξάμηνο μετά από οφθαλμολογική επέμβαση), αναβάλλεται.

Πώς να προετοιμαστείτε

• Φοράτε άνετα ρούχα που δεν περιορίζουν την κίνηση του στήθους και της κοιλιάς.
• Αποφύγετε ένα μεγάλο γεύμα τις δύο ώρες πριν την εξέταση.
• Μην καπνίζετε τουλάχιστον μία ώρα πριν.
• Αποφύγετε έντονη άσκηση τις 30 λεπτά πριν.
• Φέρτε μαζί σας πλήρη λίστα φαρμάκων που λαμβάνετε.

Σχετικά με τα εισπνεόμενα φάρμακά σας

Αν παίρνετε ήδη εισπνεόμενα και η σπιρομέτρηση γίνεται για διαγνωστικούς σκοπούς, ίσως χρειαστεί προσωρινή διακοπή τους πριν την εξέταση — ποτέ από μόνοι σας. Συγκεκριμένα:

• Βραχείας δράσης βρογχοδιασταλτικά (SABA): 4–6 ώρες πριν.
• Μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικά (LABA, LAMA): 12–48 ώρες πριν, αναλόγως φαρμάκου.
• Εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή: συνήθως δεν διακόπτονται.

Στο ιατρείο θα σας δώσουμε σαφείς γραπτές οδηγίες, εξατομικευμένες, όταν κλείσετε ραντεβού. Σε καμία περίπτωση μην διακόπτετε φάρμακα χωρίς συνεννόηση.

Πότε επαναλαμβάνεται

• Σε ασθενείς με άσθμα: συνήθως ετήσια ή σε αλλαγές των συμπτωμάτων.
• Σε ασθενείς με ΧΑΠ: ετήσια, ή πιο συχνά αν η νόσος είναι ασταθής.
• Σε ασθενείς με νέα σύμπτωματα ή πριν από μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις.
• Σε επαγγελματίες με έκθεση σε αναπνευστικά ερεθιστικά: σύμφωνα με τις σχετικές οδηγίες ασφάλειας.